Handboek bomen onderbouwt visie Vlijmens Lint

admin
Het Handboek bomen van het Norminstituut Bomen. De gemeente zegt het boek te volgen.
Het Vlijmens Lint en haar partners Natuur- en Milieuvereniging Gemeente Heusden en Stichting Van GOL naar Beter hebben het boek ook aangeschaft.

Groenbeleidsplan Gemeente Heusden 2023 – 2028 helder

Het Groenbeleidsplan is duidelijk: De gemeente is lid van het Norminstituut bomen. Regels voor de bescherming van bomen zijn opgenomen in het “Handboek Bomen”. Regels uit dit handboek worden geïntegreerd in de Leidraad Inrichting Openbare Ruimte. We maken gebruik van bestekteksten van het norminstituut en van bijvoorbeeld hun bomenposters, die eenvoudig mee te geven zijn aan initiatiefnemers. En in de kapvergunningen zijn vergunningen verleend onder voorwaarde dat de compensatie voldoet aan het Groenbeleidsplan, dus ook aan de regels van het Handboek Bomen.

Geen antwoorden of het Handboek gebruikt is bij het compensatieplan GOL

Het Vlijmens Lint heeft al op 1 december 2025, dus direct na het ter beschikking komen van het compensatieplan de eenvoudige vraag gesteld: Is de rekenmethodiek ook van het Norminstituut Bomen ook gebruikt bij het opstellen van het groencompensatieplan of bij het controleren van het door de aannemer opgestelde groencompensatieplan? En zo ja op een van deze vragen, wat was de conclusie van de rekenexercitie van de Bomenbalans betreffende het kroonvolume en kroonoppervlak?

Op deze eenvoudige vraag kregen wij, zoals aan ons gemeld, bewust geen antwoord. Dus werden we voor antwoorden aangewezen een WOO verzoek te moeten doen. Met tegenzin, want we weten dat dat veel tijd kost om de informatie te verzamelen, maar als op eenvoudige vragen geweigerd wordt antwoorden te geven moet je wel als belangenorganisatie. Het WOO verzoek betrof het besluitvormingsproces van de gemeente over het compensatieplan GOL, waarbij meer dan 10.000 bomen in het gekapt worden.

1. Documenten over toetsing en vergelijking kap en compensatie:

  • Alle documenten die inzicht geven in toegepaste controles van de overzichten van de door de aannemer opgegeven aantallen te kappen bomen en bosschages (onderscheiden naar vergunningplichtig/niet-vergunningplichtig) versus voorgestelde compensatie-aantallen in het plan.
  • Alle documenten die inzicht geven in de waardebepalingen en vergelijkingen van te kappen houtopstanden conform de oogmerken (3.73) en weigeringsgronden (3.78) van de Verordening Fysieke Leefomgeving Gemeente Heusden 2024 (VFLO). En de vergelijking van deze waarden met de voorgestelde compensatie
  • Alle documenten die inzicht geven van uitkomsten van de toetsing van de compensatie van de kap aan de hand van de regels het Handboek Bomen van het Norminstituut Bomen en/of van het gebruik van haar instrument Bomenbalans, zoals bijvoorbeeld, maar niet beperkt tot het te kappen en compenseren
  • boomkroonvolume.
  • Alle documenten die inzicht geven of de door de aannemer voorgestelde compensatie het verlies door kap mitigeert

2. Proces en discussies over de afwegingen compensatie:

  • Alle documenten die inzicht geven in wie (functies) heeft het groencompensatieplan heeft getoetst of de compensatie voldoet aan het VFLO en het Groenbeleidsplan? En wie welke stukken heeft ontvangen om daarop akkoord te geven?
  • Alle documenten over discussies/verslagen m.b.t. de gelijkwaardigheid van bomen, de1:1-compensatie volwassen bomen (ca. 60 jr) met jonge (8 jr), en vervangen van are volwassen bosschages door nieuwe aanplant (incl. discussie over toereikendheid of ontoereikendheid van de compensatie.
  • Alle documenten die inzicht geven over mogelijke aanvullende stukken over afwegingen per categorie: bomen in Natuur Netwerk Brabant (NNB)/Natura 2000, in de Groenstructuur Gemeente Heusden, overige bomen.
  • Alle documenten die inzicht geven over het bewijs van beoordeling dat compensatie voldoet (of niet) aan VFLO Heusden 2024 en Groenbeleidsplan. En of dat ook besproken is in het college, en zo ja, op welke tijdstippen, wijze van samenkomst en of dat ook is gebeurd aan de hand van een formeel collegevoorstel?
  • Alle documenten die inzicht geven over de locatiebepaling van de groencompensatie tussen de gemeente en de aannemer

3. Begeleidende correspondentie:

  • Alle correspondentie die inzicht geven zoals, maar niet beperkt tot, e-mails, appberichten, gespreksverslagen, interne notities/memo’s over bovenstaande, zowel binnen de gemeente Heusden, als tussen de gemeente en de provincie/Projectgroep GOL resp de aannemers Besix, Mourik en Besix-Mourik.
  • Alle correspondentie die inzicht geven zoals, maar niet beperkt tot, de participatie en inspraak van volksvertegenwoordigers voor en na de totstandkoming van het compensatieplan, inclusief de overwegingen van de GOL partijen, waaronder de gemeente en de aannemer om geen formeel besluit te nemen over het compensatieplan om een beroepsprocedure te vermijden
  • Alle correspondentie die inzicht geeft naar in de handelingen naar aanleiding van het gesprek op 23 oktober die de toenmalige wethouder met Het Vlijmens Lint had, waar de mondelinge conclusie was het groencompensatieplan wel voorafgaand aan het akkoord van de GOL partijen te bespreken, maar dat toch niet werd gematerialiseerd door een kennelijke afwijzing van de GOL stuurgroep.

Tussentijds antwoord: handboek niet gebruikt

Op 24 maart kwam er dan toch een soort van antwoord: Zoals eerder aangegeven, heeft de aannemer laten weten dat hij geen gebruik heeft gemaakt van de rekenmethodiek van het Norminstituut Bomen. Er bestaat geen wettelijke verplichting voor de aannemer om bij de fysieke herplant van bomen deze specifieke rekenmethodiek toe te passen. Dit betekent echter niet dat de fysieke herplant onvoldoende in kaart is gebracht. Vooralsnog ziet de gemeente geen aanleiding om hieraan te twijfelen of om aan te nemen dat de fysieke herplant van de bomen onvoldoende is onderbouwd. 

Voor de fysieke herplant van de bomen is vereist dat wordt voldaan aan artikel 4.4 van het Groenbeleidsplan 2023-2028 van de gemeente Heusden. Aangezien er geen wettelijke verplichting bestaat om uitsluitend gebruik te maken van de rekenmethodiek van het Norminstituut, is dit ook geen vereiste voor de beoordeling van het groencompensatieplan. 

Hoe de gemeente dan wel beoordeeld zou hebben wordt niet duidelijk. Maar wellicht zou het WOO verzoek wel duidelijkheid kunnen geven?
In ieder geval volgt de gemeente hier niet de intentie van het Groenbeleidsplan en geeft ook niet aan waarom zij daarvan afwijkt. (Zoals zij ook afwijkt van de regel: Een collegevoorstel is nodig als meer dan tien bomen in de hoofdgroenstructuur worden gekapt.

Uitkomst WOO verzoek: ogenschijnlijk geen formeel beoordelingsproces

Op 15 mei kregen wij antwoord op ons WOO verzoek door toezending van 37 stukken. Deze stukken bevestigen niet alleen het tussentijdse antwoord, maar geven ook een duidelijk beeld dat er geen formele bepaling is geweest hoe er gecompenseerd zou moeten worden door de aannemer, rekening houdend met de waarde van de bomen, er geen briefing is geweest, noch een controle van het voorgestelde plan. Sterker nog: er lijkt nauwelijks (formeel) overleg geweest tussen de gemeente en de aannemer op deze grootste kap- en compensatieoperatie ooit in de gemeente. Dan wel er zijn geen verslagen van gemaakt of wij hebben in ons WOO verzoek niet de relevante documenten mogen ontvangen.

In de stukken blijft eigenlijk alleen de 1:1 compensatie terugkomen: dat wil zeggen het aanplanten van een nieuwe jonge boom voor een vergunning plichtige boom van 150 cm omtrek (meestal ouder dan 65 jaar). En de 1:1 herplant van vergunningplichtige volwassen bosschages (onderdeel van een bosschage van 10 are of meer of onderdeel groenstructuur of NatuurNetwerkBrabant in ares bosplantsoen (1:1,6 bij NNB), waarbij de kwalitatieve eisen ontbreken.

Dat sluit overigens aan bij het feit dat een formeel collegevoorstel ontbreekt, terwijl daar alle reden toe is.

Serieuze waardebepaling ontbreekt

Handboek Bomen geeft duidelijke instructie voor waardebepaling boom, voornamelijk gebaseerd op boomkroonvolume

De gemeente zegt het Handboek bomen te gebruiken als leiddraad inrichting openbare ruimte en heeft bij de oplegging van compensatie aangegeven dat het Groenbeleidsplan Gemeente Heusden zou worden gevolgd. Maar dat is niet gebeurd. Niet door een gefundeerde waardebepaling van de bomen naar aspecten natuurwaarde van een houtopstand, landschappelijke waarde van de houtopstand, de waarde van de houtopstand voor stads- en dorpsschoon, de beeldbepalende waarde van de houtopstand, de waarde voor de leefbaarheid van de houtopstand en de waarde voor de leefbaarheid van de houtopstand zoals aangegeven in de Verordening Fysieke Leefomgeving en het Groenbeleidsplan. Maar ook niet door waardebepaling conform een goede nulmeting als aangegeven in het Handboek Bomen, waarbij het boomkroonvolume als bepalende factor voor de gedefinieerde waarde een cruciale rol speelt.

Voor zover gemaakt: waardebepaling verlopen

Voor zover er al inventarisaties zijn gedaan in 2020 is de geldigheidsdatum van deze beoordelingen verlopen. Volgens het Handboek Bomen is een nulmeting maximaal 3 jaar geldig. De gemeentelijke usance is strenger: als er van een kapvergunning geen gebruik wordt gemaakt binnen 1 jaar vervalt deze automatisch. De overheid hanteert dus voor zichzelf andere regels dan voor haar burgers, maar houdt zich ook niet aan de regels die zij zelf zegt te volgen.

Goede nulmeting ontbreekt. Inventarisaties zijn veelal 6 jaar oud en zeer rudimentair gedaan. Zo ontbreekt elke informatie over boomkroonvolume.

Dat die regels er niet voor niets zijn blijkt uit inventarisaties van Het Vlijmens Lint met betrekking tot de reeds omgekapte bomen in het kader van het GOL.
Want van de bomen aan de Voorste Zeedijk waren er volgens onze metingen niet 2 vergunning plichtig, zoals uit de vergunning van 6 jaar terug valt op te maken, maar 10 stuks. En dat wordt nota bene bevestigd door een onverdachte bron: namelijk de herinventarisatie van de bomen door BesixMourik, de aannemer van het GOL in het najaar van 2025. Daar zouden 19 bomen individueel vergunning plichtig moeten zijn vanwege hun omvang. Deze inventarisatie is gedaan omdat volgens de overheden thans de provincie bevoegd gezag zou zijn (want buiten de bebouwingscontouren) en niet de gemeente en er dus een melding zou moeten plaatsvinden. Maar ook geven de overheden zelf aan de bomen met een omtrek van meer dan 150 cm bij de gemeente vergunningplichtig zijn en dus een dubbel regime geldt.

Ook voor andere kapvlakken zijn dit soort afwijkingen geconstateerd. En dat lijdt tot de conclusie dat niet alleen de vergunning is verleend op inmiddels verouderde data, maar ook het compensatieplan is gebaseerd op deze verouderde data. Van de 45 grote, volwassen bomen worden, waarvan dus minimaal 10 met een omtrek van 150 cm, worden er slechts 2 bomen gecompenseerd door boompjes met een omtrek van 16-18 cm. De gemeente en het GOL noemt dat vervolgens gelijkwaardig gecompenseerd. In boomkroonvolume wordt nog geen tienduizendste zo gecompenseerd.

Boomsoorten en groeiplaatsonderzoek

In het compensatieplan ontbreekt een helder plan ten aanzien van de terug te planten boomsoorten en een analyse of de beoogde plantlocaties wel voldoen aan de eisen om bomen uit te kunnen laten groeien tot grote levensvatbare bomen. Ook op deze punten krijgen wij ondersteuning uit het handboek.

Al eerder hebben wij aangeven grote twijfels te hebben over de ecologische, landschappelijke en leefbaarheidswaarde van het compenseren van bomen in de ogen van een snelweg oprit of langs een smalle berm in een drukke weg. En in het vervangen van een volwassen ecologische bosschage door een bosplantsoen. Dat wordt nu bevestigd in het handboek.

Er moet een duidelijk overzicht komen welke bomen er van welke soort en welk kroonopbouw waar geplaatst worden. Kan dat op de beoogde plaatsen en wordt een gunstig eindresultaat bereikt? Twee afbeeldingen uit het handboek hieronder onderschrijven dat.

Relatie tussen soort boom en kroonopbouw en boomkroonvolume. In het compensatieplan GOL wordt hiermee geen rekening gehouden.
Geschikte groeiplaats bepaalt het uiteindelijke succes van een boom en de bijdrage die de boom levert in waarden.
Een plaats direct langs een drukke weg compenseert al snel minder goed, ook hier lijkt in het GOL plan geen rekening mee te zijn gehouden.

Handelswijze en plan onzorgvuldig

Het Vlijmens Lint vindt, samen met de Natuur- en Milieuvereniging Gemeente Heusden en de Stichting Van GOL naar Beter zowel de handelswijze als het plan zelf onzorgvuldig en daarmee ook onacceptabel. Zij voert daarom nog steeds een aantal procedures om uiteindelijk een goede compensatie te krijgen voor de bomen die moeten verdwijnen voor het andere maatschappelijke belang: de infrastructuur en woningbouw. Dat moet zo zijn, maar wij adviseren de gemeente met klem voortaan het belang van de bestaande bomen meer prominent mee te nemen in de alternatievenafwegingen. En vervolgens als kap niet vermeden kan worden compensatie wel serieus en in overleg met volksvertegenwoordigers, belangengroepen en omwonenden te realiseren.

In dit proces is er geen formeel collegebesluit geweest, hebben volksvertegenwoordigers niet hun mening kunnen geven, zijn belangengroepen niet betrokken geweest in het opstellen of bespreken van een plan voor compensatie (HVL en NMVH uitsluitend in het vermijden van onnodige kap) en zijn omwonenden en burgers al helemaal niet betrokken in het proces.

Maar ook het wat ons betreft eenzijdige en ongemotiveerde besluit af te wijken van zowel de Verordening Fysieke Leefomgeving, het Groenbeleidsplan en het Handboek Bomen wint bepaald niet de hoofdprijs voor bestuurlijke geloofwaardigheid.

En als belangrijkste: het voorliggende plan zal de kap niet compenseren: niet over twee jaar, niet over vijf jaar, tien jaar, twintig jaar en zelfs niet over veertig jaar. Er zal dus een veel beter plan moeten komen. Hopelijk gaat de nieuwe coalitie daarmee aan de slag!

Lintbebouwing in de Langstraat en langs de dijken

admin

Op 23 september zal Bart Beaard een lezing geven in de bibliotheek van Vlijmen over “Lintbebouwing in de Langstraat”. Gegeven de intenties van de nieuwe coalitie een zeer actueel thema. Wij adviseren u dan ook van harte deze lezing alvast in uw agenda te noteren.

Voorts heeft Michael Janus van Bewonersvereniging de Achterstraat een bijzonder interessante pilot gemaakt voor het ontsluiten van informatie over onze linten op deze site. Zie dit menu-item over de achtergrond van het Achterstraat lint en haar panden op onze site. Een prachtig resultaat, zo denken wij. Het voornemen is vergelijkbare informatie in de toekomst te zullen plaatsen voor de andere Vlijmense Langstraat linten en dijkbewoning.

Eerder is al met Heemkundekring Onsenoort gesproken over het in inzichtelijk in kaart brengen van de historie van de dijkdoorbraken en samen met de Natuur- en Milieuvereniging Gemeente Heusden opstellen van een inventarisatie van cultuurhistorische, landschappelijke en ecologische waarden als input voor het Omgevingsplan.

Met de wethouders van de drie Langstraat gemeenten Heusden, Waalwijk en Geertruidenberg zullen wij samen met Bond Heemschut het gesprek over de gehele Langstraat met de Provincie Noord-Brabant vervolgen.

Kortom: positieve aandacht en ontwikkelingen voor het erfgoed en groen in onze omgeving.

Positieve aandacht voor de Langstraat linten in 2026, hier de Achterstraat

Veel aandacht erfgoed in coalitieprogramma 2026-2030: Heusden Vooruit!

admin

Richtinggevende visie voor de komende jaren

Het coalitieprogramma is richtinggevend voor het gemeentelijk beleid voor de komende periode 2026-2030. De coalitie is gevormd door de partijen DMP, Gemeentebelangen, CDA en VVD. Download hier het programma.
Wij zijn zeer verheugd te zien dat in het programma erfgoed ditmaal volwaardige aandacht in het programma heeft gekregen. Het Vlijmens Lint heeft daarvoor zowel in de aanloop naar de verkiezingen als bij het opstellen van het programma aandacht voor gevraagd. Zie onze analyse en oproep. En dat is dus gehonoreerd.

De coalitie geeft aan dat materieel en immaterieel erfgoed bijdraagt een een positieve identiteit, educatie en beleving. Naast klassiek monumentaal erfgoed krijgt ook naoorlogs erfgoed, agrarisch erfgoed en cultuurhistorisch landschap erkenning en aandacht. Specifiek wordt ook gewezen op het belang van de grotere structuren binnen de gemeente zoals de Langstraat, historische dijken en cultuurhistorische linten. Daarmee wordt positief gereageerd op de aandacht die wij vroegen voor de Langstraat en de ringdijk. Zie deze berichten op onze site over het belang van de Langstraat en over de ringdijk.

Heldere acties afgesproken

In het akkoord zijn een aantal concrete acties afgesproken:

  • Actualiseren van de gemeentelijke monumentenlijst, zodat waardevolle gebouwen, objecten en structuren, die bijdragen aan de identiteit en geschiedenis van onze gemeente, tijdig worden herkend, beschermd en behouden voor toekomstige generaties.
  • Bij ruimtelijke plannen en gebiedsontwikkelingen vroegtijdig meewegen van cultuurhistorische waarden, zodat erfgoed geen sluitpost wordt maar een integraal onderdeel van de afweging. Hierbij ook aandacht voor (kleur)historisch onderzoek.
  • Ondersteunen eigenaren en initiatiefnemers door duidelijke kaders, goede informatie en praktische begeleiding, en beperken onnodige regeldruk waar dat kan, met respect voor wettelijke bescherming.
  • Samen met partners in de regio, stimuleren en ondersteunen van initiatieven die bijdragen aan de ringdijk als uniek en typerend dijkensysteem in onze regio. Een regio waarin erfgoed, landschap, recreatie (fietspaden) en historie elkaar versterken.
  • Samen met partners in de regio, stimuleren en ondersteunen van initiatieven die bijdragen aan de Langstraat als samenhangend cultuurhistorisch lint, waarin erfgoed, landschap en verhalen elkaar versterken. Door samen te werken, kansen benutten voor subsidieaanvragen, recreatie, erfgoedbehoud en gebiedsontwikkeling. Onderzoeken hoe de kwaliteiten van de Langstraat beschermd, versterkt en beleefbaar gemaakt kunnen worden en verankeren dit waar nodig in het omgevingsplan.
  • Erfgoed en monumenten vertellen het verhaal van onze gemeente en dragen bij aan de identiteit van onze kernen. Daarom nauw samenwerken met lokale partners, verenigingen en vrijwilligers die zich inzetten

Inbreng kennis en netwerk

Wij zijn zeer positief dat er zowel aandacht komt op de individuele gebouwen en objecten, maar ook voor de cultuurhistorische structuren en ensembles (inclusief de aandacht voor de erfgoedbiotoop) en waar nodig de verankering in het omgevingsplan. En zeker dat het beleid zich nu al heeft vertaald in deze concrete actieplannen. Dat door te starten vanuit visie cultuurhistorische aandachtspunten vroegtijdig worden meegenomen in noodzakelijke ruimtelijke ontwikkelingen, waardoor betere resultaten bereik kunnen worden. Om conform de omgevingsvisie niet alleen te behouden, maar waar nodig ook te herstellen en te ontwikkelen. Een grote stap voorwaarts.

Het Vlijmens Lint zal de komende periode graag sparring partner voor de gemeente zijn en de aanwezige kennis en netwerk ter beschikking stellen aan de gemeente. Wij zien uit naar een goede samenwerking met de verantwoordelijke wethouders op de dossiers. Primair wethouder Pulles (CDA), verantwoordelijk voor erfgoed, maar in specifieke dossiers ook wethouder Meesters (DMP), verantwoordelijk voor ruimtelijke ordening, en wethouder van den Bosch (Gemeentebelangen), verantwoordelijk voor natuur en milieu.

TU Delft: bomen werken als natuurlijke airco

admin

Bomen ook essentieel tegen de hittestress

Deze zomer zijn de temperaturen weer flink opgelopen. En dat is een patroon dat we de afgelopen jaren steeds vaker zien. Bomen zijn de natuurlijke airco voor onze omgeving. Gebouwen, asfalt en andere verhardingen houden warmte daarentegen vast en geven die langzaam weer af. Het is een bekend verschijnsel dat ook wel het hitte-eilandeffect genoemd wordt. Maar wat lange tijd vooral werd ervaren als “een gevoel” is nu ook wetenschappelijk bewezen: bomen koelen de omgeving significant af.

In het landelijke onderzoeksproject i-Tree 2.0-NL, onder leiding van TU Delft, is het verkoelende effect van maar liefst 69 verschillende boomsoorten onderzocht. In steden als Amsterdam, Rotterdam en Groningen zijn uitgebreide metingen gedaan. Wat blijkt? Onder het bladerdak van een boom kan de stralingswarmte, de directe zonnestraling op je huid en omgeving, tot rond de dertig graden lager uitvallen, op een dag dat het boven de vijftig graden stralingswarmte in de volle zon is. Hierdoor daalt dus de gevoelstemperatuur, waardoor het onder bomen veel aangenamer vertoeven is dan in de volle zon.Dat komt doordat bomen op meerdere manieren de stralingswarmte tegenhouden: hun bladeren reflecteren en absorberen het zonlicht, en beschaduwen gebouwen, asfalt en andere verhardingen, waardoor er minder stralingswarmte is. 

In het onderzoek is ook een nieuwe classificatie van bomen gemaakt. De zogenoemde Cool Tree Architecture Typology, die laat zien welke eigenschappen, zoals bladerdichtheid of houtstructuur, het meest bijdragen aan verkoeling. 

Bomen behouden en wanneer dat echt niet kan goed compenseren

Consequentie is dat wij voor een goede leefomgeving bomen dus niet alleen voor ons landschap en ecologie willen behouden, maar ook voor de leefbaarheid van het dorp. In het GOL worden tenminste 10.000 bomen gekapt, zowel binnen de bebouwde kom als buiten de bebouwde kom. Deels is dat noodzakelijk, deels kan dat ook vermeden worden of het het ronduit niet zinvol. Maar kappen zal nodig zijn. Wat dan echt een probleem is dat er onvoldoende gecompenseerd wordt en daar blijven wij ons tegen verzetten.

Het kan niet zijn dat in een project met een uitgesproken natuurdoelstelling we ongeveer 1000 individueel vergunning plichtige bomen van minimaal 150 cm omtrek 65 jaar en ouder) compenseren met evenveel dunne boompjes van 16-18 cm omtrek (6-8 jaar). Zo verliezen we minimaal 95% boomkroonvolume en een formidabele airco, die ook na 30 jaar nog niet werkt als voorheen. Veel niet individueel vergunning plichtige bomen van 30-130 cm omtrek worden helemaal niet gecompenseerd en volwassen bosschages van 30-50 jaar oud vervangen door wat bosplantsoenen in het oog van een snelweg. Dat kan niet alleen veel beter, dat moet wat ons betreft ook veel beter.

Zie voor onze analyse van het GOL compensatieplan dit bericht.

Nieuwe wijken bouwen met de 3-30-300 regel

En als er nieuwe wijken worden aangelegd, zoals de Grassen de Oosters, Victoria II, laten we dan beginnen met het waterplan en groenplan, zodat wijken met het oog op de toekomst worden gebouwd. En met het groen niet pas rekening wordt gehouden op het moment dat de rest al is ingetekend. De bouwkundige stedennorm 3-30-300 is een goede leiddraad voor de dorpsplanning. Vanuit je woning moet je minimaal 3 bomen kunnen zien, je in een buurt woont met 30 procent boomkroonbedekking, en binnen 300 meter toegang heeft tot een groene buitenruimte van tussen een halve en een hele hectare. Laten we daar de definitieve plannen goed op checken.

Zie voor onze eerdere analyse en oproep over de Grassen dit bericht.

Wandeling Eendenkooi De Sompen

admin
Uitleg bij een van de vier vangarmen van de eendenkooi. Op de achtergrond de tamme lokeenden.

Op 5 juni hebben wij een inspirerende wandeling met leden gehad bij de Eendenkooi De Sompen, gelegen in het natuurgebied Sompen en Zooislagen. De eendenplan is ontstaan is als gevolg van de verschillende dijkdoorbraken in de 18e eeuw, de laatste twee in 1795 en 1799. De Inlaagdijk werd gebouwd omdat de oude Hoge Maasdijk niet meer kon worden hersteld. En in 1822 werd ter plaatse de eendenkooi gerealiseerd door de familie Mommersteeg.

Het land is nu eigendom van Staatsbosbeheer, maar wordt beheerd door de vrijwilligers Jok van Bijnen, Bart van der Wiel en José Dobbelsteen. Zij vangen de wilde (trek)eenden om ze te ringen en identificeren voor wetenschappelijk onderzoek naar de stand van eendensoorten.

Naast verschillende eenden bevat het landgoed ook veel reeen, vossen, fazanten en andere vogels. Het is dus belangrijk dat het gebied nader verbonden wordt via de ecologische verbindingszone met de Biessertpolder en de Moerputten aan de ene zijde en het Oude Maasje en het Haarsteegse Wiel aan de andere zijde, waardoor migratie van diersoorten beter wordt gestimuleerd.

Oproep tot overleg en delen van informatie

admin

Groenbeleidsplan gemeente Heusden 2023-2028

Het Groenbeleidsplan Gemeente Heusden en de Verordening Fysieke Leefomgeving 2024 zijn duidelijk. Voor alle bomen in de groenstructuur van de gemeente Heusden is een vergunning nodig en dus compensatie. Compensatie wordt bepaald door een waardebepaling aan de hand van zes facetten: a. de natuurwaarde; b. de landschappelijke waarde; c. de waarde van de houtopstand voor stads- en dorpsschoon; d. de beeldbepalende waarde; e. de cultuurhistorische waarde; f. de waarde voor de leefbaarheid.

Verder wordt door de gemeente de regels van het Norminstituut Bomen gevolgd. De gemeente is lid van het Norminstituut bomen. Regels voor de bescherming van bomen zijn opgenomen in het “Handboek Bomen”. Regels uit dit handboek worden geïntegreerd in de Leidraad Inrichting Openbare Ruimte. We maken gebruik van bestekteksten van het norminstituut en van bijvoorbeeld hun bomenposters, die eenvoudig mee te geven zijn aan initiatiefnemers.

Het Norminstituut bomen focust op boomkroonvolume en boomkroonoppervlak als vertegenwoordiger van de hierboven genoemde waarden die een boom of bosschage herbergt. Het gaat het dus niet om berekeningen in geld, maar om berekeningen in groen. Om dus te gebruiken als leidraad voor de inrichting van openbare ruimte. 

In zijn algemeenheid is de gemeente gehouden aan haar eigen verordening en beleidsplan. En dat wordt in de afgegeven kapvergunningen in het kader van het GOL nog eens bevestigd. De kap zal worden gecompenseerd via een groencompensatieplan dat moet voldoen aan het Groenbeleidsplan Gemeente Heusden

Groencompensatieplan voldoet niet

De aannemer heeft een groenbeleidsplan voor het GOL gemaakt. De overheden, waaronder de Gemeente Heusden, hebben dat beoordeeld. Maar zonder een besluit te nemen. Waardoor de merkwaardige situatie ontstaat dat volksvertegenwoordigers en burgers geen zienswijze kunnen geven op dit compensatieplan voor de grootste kap- en compensatieoperatie ooit in de geschiedenis van Heusden. Normaal bij de kap van één of een paar bomen wordt de compensatie meteen voorgesteld bij het verlenen van de vergunning en is wel bezwaar tegen de compensatie mogelijk, nu dus niet.

Het compensatieplan voldoet wat ons betreft helemaal niet aan de eisen van het Groenbeleidsplan Gemeente Heusden. Voor meer informatie: zie ons eerdere bericht. Kort samengevat: het plan kiest voor 1:1 compensatie van grote bomen door kleine jonge bomen, 1:1 compensatie van volwassen bosschages door bosplantsoenen en het niet compenseren van niet vergunningplichtige bomen. Deze bomen zijn voor een zeer groot deel gelegen in Natuur Netwerk Brabant, Groenstructuur Gemeente Heusden en in de Groenblauwe mantel Noord-Brabant, terwijl herplant plaatsvindt tot in het oog van een snelweg.
Met deze keuze wordt compensatie van de waarden niet gehaald. En wij denken dat ook niet wordt voldaan aan de regels van het Norminstituut Bomen.

Vragen worden niet beantwoord

Vandaar dat wij al op 1 december aan de gemeente hebben gevraagd: of de rekenmethodiek van het Norminstituut Bomen ook gebruikt is bij het opstellen van het groencompensatieplan of bij het beoordelen van het door de aannemer opgestelde groencompensatieplan. En zo, ja op een van deze vragen, wat dan het resultaat was van de rekenexcercitie betreffende het boomkroonvolume en boomkroonoppervlak. Daar krijgen wij tot op heden, ook na herhaalde verzoeken, geen antwoord op.

Ook niet hoe de gemeente wel het door de aannemer voorgelegde plan heeft beoordeeld aan de hand van de Verordening Fysieke Leefomgeving en met name het Groenbeleidsplan. Ook is niet duidelijk hoe het plan is gewogen door de provincie, die er volgens de Omgevingsverordening Noord-Brabant er voor moet waken dat de ecologische en landschappelijke kwaliteiten van de Groenblauwe mantel niet achteruit mogen gaan.

Ook krijgen wij geen antwoord op onze verzoeken tot handhaving aangezien er veel bomen en bosschages gekapt worden, terwijl er geen vergunning verleend is. Dat verzoek gaat vooral om drie punten: 1. Aangezien niet wordt voldaan aan de in de vergunning gestelde voorwaarden (dat het groencompensatieplan moet voldoen aan het Groenbeleidsplan) is de kap de facto niet vergund. 2. Een aantal bomen zijn inmiddels individueel vergunning plichtige geworden en daar is nooit een vergunning voor aangevraagd. 3. Voor bosschages in de groenstructuur zijn geen vergunningen aangevraagd, dat is enkel gebeurd voor individuele bomen.

Oproep tot overleg en een reëel compensatieplan

Samen met andere organisaties roepen wij op tot overleg over wat een reëel compensatieplan zou zijn om de schade aan de waarde van de bomen te compenseren. Gezien de omvang van het project snappen wij heel goed dat die vaststelling een kwestie van geven en nemen zal zijn.
Maar het moet niet zo zijn dat in een project van 220 miljoen euro met een uitgesproken natuurontwikkeling doelstelling de compensatie zo schraal kan uitvallen en dat alle eigen door de gemeenteraad vastgestelde regels ter zijde geschoven worden. En ook niet dat wij geen na eindeloos vragen gewoon geen antwoord krijgen op gerede vragen.

Vraag het gemeentebestuur zelf om goede groencompensatie!

admin
Groencompensatie volgens het GOL: Vervanging van volwassen bomen en bosschages door een bosplantsoen in het oog van een snelweg

Wij kregen van diverse mensen de vraag hoe zij naast hun lidmaatschap bij Het Vlijmens Lint zelf kunnen bijdragen om een betere groencompensatie voor het GOL te krijgen. Welnu, de verkiezingen staan voor de deur dus wat dat betreft heeft u wat te kiezen.

Kennelijk is het het gemeentebestuur en de raad nog niet voldoende duidelijk dat een 1:1 compensatie van grote bomen door kleine boompjes en de vervanging van volwassen bosschages en houtwallen van 25 meter hoog door wat aanplant van bosplantsoen niet voldoende is.
En het niet compenseren van niet vergunning plichtige bomen (vaak ook tussen de 30 en 50 jaar oud, maar niet met de omvang van 150 cm of niet staande in de groenstructuur) ook zeer schraal is.
Zeker in vergelijking met het Groenbeleidsplan dat aangeeft dat in principe elke gekapte boom gecompenseerd wordt. Waarom wordt het beleidsplan dan nu genegeerd? En dan vindt de compensatie ook nog plaats op plaatsen als het oog van een snelweg….

Mooi dus al die plannen in verkiezingsprogramma’s om groenere straten te krijgen in onze gemeente, maar als we gekapte volwassen bomen niet al compenseren, hoeveel waarde moeten we er dan aan de plannen hechten dat dat ook daadwerkelijk gebeurt?

Wat kunt u zelf doen?

Als burgers moeten wij zelf opkomen voor wat wij belangrijk vinden.
Stuur daarom zelf een verzoek voor een goede Groencompensatie Gol aan het gemeentebestuur en de gemeenteraad via griffie@heusden.nl.
Schrijf zelf een briefje of kopieer hier een concept briefje om te versturen!

Want dat wordt het belang dat burgers hechten aan het groen in hun omgeving en dus van een goede groencompensatie misschien wel echt duidelijk!

Illegale kap GOL, handhaving ontbreekt

admin
Check stamdiameter door vrijwilligers van Het Vlijmens Lint, veel bomen blijken illegaal gekapt te zijn.

Gol kapt zo snel ze kan, maar mag dat wel?

In zowel Drunen als Vlijmen wordt in middels volle bak gekapt in het kader van het GOL. Het Gol en de Gemeente Heusden wachten juridische procedures niet af en er wordt niet gereageerd op handhavingsverzoeken of vragen om informatie van Het Vlijmens Lint, de Natuur- en Milieuvereniging Gemeente Heusden, van GOL naar Beter, de Brabantse Milieufederatie en anderen. Inmiddels wordt steeds meer mensen duidelijk dat de groencompensatieplannen niet deugen, maar men zaagt gehaast door.

Medio januari hebben wij een handhavingsverzoek tegen onrechtmatige kap gedaan bij de overheden om de volgende redenen:

  • Aan de voorwaarde van de vergunning, namelijk dat het groencompensatieplan moet voldoen aan het Groenbeleidsplan Gemeente Heusden wordt niet voldaan. En als je niet voldoet aan de voorwaarde, mag je ook geen gebruik maken van de vergunning
  • Veel van de 5000 bomen die tijdens de verlening in 2000/2001 nog niet vergunningplichtig waren, zijn dat nu wel. Dat is simpel mathematisch vast te stellen.
  • Veel vergunningen zijn verleend voor niet bestaande kadasternummers of foutieve kadasternummers. En uit de vergunning was ook niet vast te stellen waar dan wel gekapt zou worden, omdat een heldere plaatsaanduiding door middel van ene straatnaam of kaart ontbrak.
  • Er werd al gekapt voordat de Flora en Fauna vergunning zelfs door de provincie beoordeeld was, waardoor zowel de verblijfplaatsen en leefgebieden voortijdig verstoord worden. Ook ten aanzien van deze flora & fauna vergunning is door meerdere partijen bezwaar aangetekend en om handhaving gevraagd.

De kap is dus onrechtmatig en illegaal

Een goed voorbeeld van de illegaliteit van de kap is de kap van 45 eiken aan Voorste Zeedijk op 11 februari jongstleden. Het betreft de kapvlakken 65 (16 bomen), 66 (19 bomen) en 67 (10 bomen) te zien in bijlage 1 en bijlage 2 van het Groencompensatieplan.
Door vrijwilligers zijn alle stompen van de gekapte bomen gemeten. Uit de metingen blijkt dat er 10 bomen individueel een stamdiameter hebben van 60-80 cm, of te wel een omtrek 188-251 cm. Maar wij hebben noodzakelijkerwijs moeten meten vlak boven maaiveld op 10 cm. Door vergelijking met andere bomen hebben we vastgesteld dat er ongeveer 10 cm moeten corrigeren op de diameter tussen maaiveld en 130 cm. Dus dan kom je voor deze bomen tot een omtrek van 157-220 cm. Een boom is volgens de Verordening Fysieke Leefomgeving Gemeente Heusden 2024 vergunningplichtig bij een omtrek van 150 cm op een hoogte van 130 cm.
Conclusies:

  • Volgens bijlage 2 gaat het dus om 45 volwassen bomen, allen op het grondgebied van de gemeente Heusden. Het Groenbeleidsplan schrijft voor dat
    Wanneer bomen worden gekapt, dan worden deze in principe gecompenseerd. Maar van de 45 bomen worden er maar 2 gecompenseerd en ook nog door kleine 6-jarige bomen.
  • Volgens de Verordening Fysieke Leefomgeving Het is verboden zonder omgevingsvergunning een boom te kappen of houtopstand te vellen. En volgens het Groenbeleidsplan: Kapvergunningsplichtige bomen van de gemeente worden altijd vervangen. en Maar er blijken er 10 vergunning plichtig in plaats van 2 en er worden er ook maak 8 gecompenseerd.
  • Volgens hetzelfde Groenbeleidsplan: Bij het kappen van bomen wordt een vervangingsplan gemaakt. Daarbij nemen we mee de esthetiek, leefbaarheid, biodiversiteit, duurzaamheid, klimaat, wensen van andere disciplines en wensen van omwonenden. De kwaliteit van het groen moet vooruit gaan of in ieder geval gelijk blijven. Maar er is geen vervangingsplan, de waarden noch de wensen van omwonenden zijn in kaart gebracht en het groen gaat overduidelijk achteruit. En volgens de Verordening Fysieke Leefomgeving: als het voornemen tot herbeplanten bestaat, de locatie daarvan, het aantal en de soorten” om de waarde van de te kappen houtopstanden te compenseren.
    Geen waarden, niets over te herplanten soorten, aantal is altijd 1:1, dus onvoldoende waarden die verloren gaan worden gecompenseerd. En overigens ook niet de verplichte monitoring en herplant bij niet aanslaan van de nieuwe bomen.
  • Volgens het Groenbeleidsplan: De gemeente is lid van het Norminstituut bomen. Regels voor de bescherming van bomen zijn opgenomen in het “Handboek Bomen”. Regels uit dit handboek worden geïntegreerd in de Leidraad Inrichting Openbare Ruimte. Het Norminstituut focust met name op de compensatie van het boomkroonvolume. Het behoeft weinig uitleg dat vervanging van 45 volwassen bomen door twee kleine bomen nauwelijks enige compensatie biedt.
  • Volgens het Groenbeleidsplan: Een collegevoorstel is nodig als meer dan tien bomen in de hoofdgroenstructuur worden gekapt. Maar er is geen collegevoorstel geweest.

Kortom deze kap is zonder enige twijfel onrechtmatig omdat niet aan de voorwaardelijke condities van de vergunning wordt voldaan en omdat er simpelweg voor 8 bomen geen vergunning is aangevraagd.

Verzoeken om handhaving worden de facto niet behandeld

Al vanaf 19 januari vragen belangenorganisaties om handhaving bij de gemeente. Handhaving is evident urgent omdat kap van bomen onomkeerbaar is. Wij beroepen ons dus op een redelijke termijn van de behandeling van ons verzoek, maar de gemeente bleef vooralsnog vasthouden aan de maximale standaard termijn van 8 weken. Nu de metingen in dit geval de onredelijkheid nog eens extra bevestigen hebben wij inmiddels een derde verzoek gedaan.

Ook vragen wij sinds 1 december of de gemeente bij de beoordeling van het Groencompensatieplan dat door de aannemer is gemaakt ook, conform het Groenbeleidsplan gebruik heeft gemaakt van de regels van het Norminstituut Bomen. En zo ja, wat daarvan dan de uitkomst was. Ook daarop krijgen wij ondanks vele herhaalverzoeken eerst geen antwoord, medio januari gevolgd een drogreden, zonder nadere motivering. Reden om een formeel bezwaar tegen dit proces in te dienen en een uitgebreider WOO verzoek te doen.

Politie en ODBN ingeschakeld om proces verbaal op te maken

Vanwege de illegale kapactiviteiten heeft Het Vlijmens Lint melding gemaakt bij de politie en verzocht een proces verbaal op te maken. Ook hebben wij de Omgevingsdienst Brabant Noord ingeschakeld. Het zal deze bomen niet meer redden, maar hopelijk andere wel en vooral ook leiden tot een veel beter Groencompensatieplan. Het is bizar dat dit allemaal zo nodig is in het GOL project met een expliciete natuurdoelstelling en overheden die beweren de schade ruimhartig te willen compenseren.

Brochure Het Lint van de Langstraat gepresenteerd

admin
Vlnr Johan Meesters (Heusden), Karel Loeff (Bond Heemschut, Job van Dooren (Het Vlijmens Lint), Timon Klerkx (Waalwijk), Mike Hofkens (Geertruidenberg). Met de nieuwe brochure.

Op 10 februari is de brochure Het Lint van de Langstraat Erfgoedvereniging Bond Heemschut in het Huis van Waalwijk gepresenteerd aan wethouders van de drie Langstraat gemeentes Johan Meesters (Heusden), Timon Klerkx (Waalwijk) en Mike Hofkens (Geertruidenberg). De belangrijkste boodschap van de folder is dat het 25 km lange lint door de drie gemeenten met 477 monumenten met haar typerende landschappen zeer bijzonder is. Niet alleen lokaal, maar zeker ook binnen de provincie en in Nederland. Maar dat zonder bewust beleid door de druk op de ruimte niet alleen delen van het lint hun karakter en schoonheid niet zullen overleven, maar zeker het lint als totaal niet. Het geheel is veel meer waard dan de delen, dus elke gemeente is ook afhankelijk van het beleid van de andere gemeenten.

De aanbieding van de brochure was een feestelijke bijeenkomst, waar naast de wethouders en de Bond Heemschut ook maar liefst negen erfgoed verenigingen over het hele lint vertegenwoordigd waren. De opening werd verricht door Henk Hellegers, voorzitter van Bond Heemschut en tevens voorzitter van Brabants Heem. De heer Hellegers zetten uiteen dat juist in de Langstraat de waarden van de cultuurhistorie en heemkunde geweldig bij elkaar komen.
Daarna zette Karel Loeff, directeur van Bond Heemschut, uiteen waarom er vanuit de landelijke organisatie bewust gekozen is de Langstraat met haar cultuurhistorische kwaliteiten te kiezen als onderwerp voor de landelijke vereniging. Karel reed zelf de route over het hele lint van Vlijmen, naar Nieuwkuijk, via de Grotestraat in Drunen richting Baardwijk en naar Waalwijk, over de winterdijk richting Capelle, en dan via Waspik door naar Raamsdonk. En prachtig en gevarieerd geheel.

Vervolgens mocht de voorzitter van Het Vlijmens Lint, mede initiatiefnemer voor de folder, de zaak complementeren. Allereerst bedankte de voorzitter, Job van Dooren Boukje Detmar, Jan van Gils en Karel Loeff van de Bond Heemschtut voor het realiseren van de fraaie en inhoudelijke brochure en de feestelijke bijeenkomst. Vervolgens gaf hij aan juist in de regels van het Omgevingsplan kansen te zien voor het hele lint met haar 477 rijks- en gemeentemonumenten en met prachtige natuur in de vorm van monumentale bomen, hagen, dijkjes, slagen en polders. In het bijzonder om het ensemble van de bijzondere landschappelijke waarden en monumenten in hun biotoop beter te beschermen en ontwikkelingskansen vast te leggen. Want het lint leeft in de betrokken dorpen zoals te zien is aan fiets en wandelclubjes en de vele Langstraat activiteiten.

Goede ideeën vertalen in actie, ook met de provincie

Door de drie wethouders werd zeer positief gereageerd op het initiatief en zij waardeerden het ook zeer om op deze manier over het hele lint aandacht te hebben, samen met de verschillende heemkundekringen en de Heemschut. Door er beter over te praten ga je de waarden van de onderdelen en het totaal ook beter zien.
Zij spraken af hierover ook contact op te nemen met de gedeputeerde voor erfgoed in de provincie en gezamenlijke te kijken hoe betere afspraken te maken voor de bescherming, het herstel en de ontwikkeling van het lint. Nu het Regionaal Toeristisch Bureau de Langstraat voor alle gemeenten werkt lijken ook daar kansen te liggen.

Dit zijn geen bomen (zegt het GOL)

admin
Dit zijn geen bomen volgens het GOL, maar wel volgens Het Vlijmens Lint en andere belangengroepen!

Nu er vol gekapt wordt voert de gemeente een grote campagne om de zegeningen van het GOL (Gebiedsontwikkeling Oostelijke Langstraat) nog eens te duiden. Een publicitair kunststukje, maar men vergeet dat de mensen niet gek zijn.

Doelstellingen GOL worden (te) beperkt behaald

De doelstellingen van het GOL zijn nobel en goed

  • Betere doorstroming op de A59
  • Minder verkeer in de kernen
  • Wateropslag in de polders bij hoogwater
  • Natuurontwikkeling

De uitwerking en het proces zijn veel minder fraai en reflectie van de GOL partijen, waaronder de gemeente Heusden ontbreekt. Of de gewenste doelstellingen voor dit project van inmiddels 220 miljoen euro worden bereikt is de vraag.

Want waar de doorstroming van de A59 mogelijk bereikt zal worden, zal minder verkeer in de kernen eerder een verplaatsing zijn. Grote groepen mensen moeten straks het halve dorp door om naar de sporthal, ’s-Hertogenbosch of de snelweg te komen.

Niet beter is het met de wateropslag: de compartimenteringsdijken van de wateropslag worden simpelweg op de verkeerde plaats aangelegd, zoals ook het Waterschap erkent. En de Bossche sloot die juist zou moeten gaan meanderen wordt recht getrokken en door veel te lange duikers geleid.

De borst wordt geklopt over de aan te leggen ecotunnel bij Vlijmen, maar die zou er volgens de bestuursovereenkomst GOL ook komen zonder GOL. En de ecologische verbindingszones door de nu nog groene Baardwijkse Overlaat en Biessertpolder, worden beiden straks juist door wegen doorkruist. En dan worden er duizenden bomen gekapt om de nieuwe structuren aan te leggen.

Bomen zijn de klos

Voor het eerst geeft het GOL toe dat er veel meer wordt gekapt dan toch nog toe aangegeven. Dus naast de 758 vergunning plichtige bomen worden ook nog 3.000-5.000 bomen in bosschages gekapt volgens het GOL.  

Dat is overigens een minimumschatting van belangengroepen als Het Vlijmens Lint, Natuur- en Milieuvereniging Gemeente Heusden, Stichting van GOL naar Beter en de Brabantse Milieufederatie, die veel betere compensatie van die te kappen bomen vragen. Alleen al in één vergunning in Vlijmen Oost laat de kapvergunning zien dat er slecht 59 vergunning plichtige bomen ook nog 1.500 bomen overige bomen worden gekapt. Naar schatting zijn er een stuk op 15 van die vergunningen, dus waarschijnlijk liggen de aantallen nog een stuk hoger.

De kap voor het GOL vindt voor 95% op het grondgebied van Heusden plaats: Nu zou je, met de natuurdoelstelling van het GOL in gedachte, verwachten dat die te kappen bomen ruimhartig gecompenseerd worden. Maar helaas, niets is minder waar.

In de Baardwijkse polder, in Drunen bij de Eindstraat, de Spoordijk, de Spoorlaan (diverse plaatsen), de Kastanjelaan, de Zonnebloemlaan, in Nieuwkuijk langs de Spoorlaan (diverse plaatsen) en in Vlijmen langs de Spoorlaan, de Wolput, de Abt van Engelenweg, de Parallelweg Oost, de Nassaudwarsstraat, de Vendreef, langs de A59, de Biessertweg, de Gemeint, de Voordijk, de Voorste Zeedijk, de Engelense weg en de Bellaart wordt gekapt. En met die grote, volwassen bomen die gekapt worden, gaat natuurlijk veel groen en groenwaarde verloren.

Gegoochel met de definitie van een boom

Kennelijk vindt GOL compenseren voor de kap te duur. Daarom heeft zij volgens haar Q&A (Question and Answer) een truc bedacht. De 758 grote vergunning plichtige bomen van 65 jaar oud met een stamomtrek van 150 cm worden gecompenseerd met maar liefst 764 nieuwe bomen. Helaas wel maar van 6 jaar oud. Pas over 50 jaar zijn ze dus even groot als de bomen die nu gekapt worden.

Een nog grotere truc: de 3.000-5.000 bomen in bosschages (vaak 50 jaar oud en 20-25 meter hoog) tellen volgens het GOL niet mee want “deze worden volgens de wet niet als bomen aangemerkt”.  Grappig ook, als het niet zo triest zou zijn: het Gol definieert dus de nieuwe boompjes van 6 jaar die zij zelf plant wel als boom, maar de 50 jaar oude bomen die 25 meter hoog zijn niet als boom…! De wet definieert een boom overigens helemaal niet.

En met die terugplant, veelal naast of zelfs in het oog van een snelweg moeten burgers ook nog 50 jaar wachten om hetzelfde terug te krijgen. Als al min of meer dezelfde soorten worden teruggeplant, maar of dat het geval is wordt nog niet verteld.

Met andere bomen loopt het nog slechter af: die zijn niet vergunning plichtig en worden niet gecompenseerd. Dat zijn bomen onder de 150 cm of delen van kleinere bosschages en geen onderdeel van Natuur Netwerk Brabant of de Groenstructuur van de Gemeente Heusden. Maar ja, dan hadden ze volgens het GOL maar een boom moeten zijn.

Voldoet GOL aan wet- en regelgeving?

Volgens het GOL wel, maar volgens de hierboven genoemde belangengroepen niet. Meer specifiek niet aan de Verordening Fysieke Leefomgeving 2024 en niet aan het Groenbeleidsplan Gemeente Heusden 2023-2028.

Het GOL laat het groencompensatieplan niet toetsen door raadsleden, burgers of belangengroepen. De aannemer maakte het plan voor de grootste kap ooit in Heusden, en het GOL keurde het goed. Maar hoe ze controleerden? Dat vertellen ze niet, en er is geen officieel besluit.​ Daardoor kunnen raad en inwoners niet reageren. Dat is tegen alle principes van een goede ruimtelijke ordening en het democratische rechtssysteem. Maar dat laat het GOL koud.  Of dat ook geldt voor burgers, die met lede ogen hun omgeving zien aangetast worden en in maart naar de stembus mogen, zal de tijd leren.

Druk bezochte jaarvergadering, veel onderwerpen besproken

admin

In een geanimeerde jaarvergadering op 2 februari was het weer volle bak in de Korf. Naast het jaarverslag 2025, de begroting 2026 en de vaststelling contributie 2026 werden de volgende zaken besproken:

  • Onze visie op cultuurhistorisch beleid in de Gemeente Heusden
  • Vlijmense Dijk 67: handhaving gevraagd
  • RvS tav van Voordijk 29: in afwachting uitspraak
  • De Grassen/ ontwikkelingen Karast BV aan Voordijk
  • Folder de Langstraat samen met Erfgoedvereniging Heemschut
  • Onze visie op de Geitenhouderij Voorste Zeedijk
  • Samenwerkingen andere verenigingen
  • Contacten met het college en politieke partijen
  • GOL Ontwikkelingen
  • GOL Groencompensatie en EVZ
  • GOL Flora en Fauna onderzoek en ontwikkeling
  • GOLVerkeer: oa Julianastraat/Bernhardlaan/Achterstraat

Brochure Heemschut Het Lint van de Langstraat

admin
Het hoofdlint in beelden. Op deze schematische weergave ontbreken de dorpen Elshout en Haarsteeg (parallel noorderlint) en de verdwenen dorpen Besoijen en Baardwijk (beiden opgegaan in Waalwijk).

De Erfgoedvereniging De Heemschut heeft een brochure gemaakt over het unieke cultuurhistorische karakter van het Langstraat lint. In de brochure wordt door de Heemschut en de vereniging het Vlijmens Lint aandacht gevraagd voor de Langstraat. Om bewoners, burgers, bestuurders, belanghebbenden en bezoekers attent te maken op dat wat vanzelfsprekend lijkt, maar het niet is. Voor je het weet verdwijnt er weer een stukje. En dat terwijl met aandacht voor behoud en ontwikkeling er volop mogelijkheden zijn dit unieke erfgoed beter te positioneren.

Met de aanbevelingen in deze brochure hopen we dat men aan de slag gaat om zich in te zetten voor dit kansrijke erfgoedensemble. Hoewel het rijk, de provincie en gemeenten waarin het lint ligt de bijzondere waarde ervan erkennen, heeft dat (nog) niet geleid tot extra maatregelen om de unieke kenmerken overal goed te behouden. Die waarden staan onder druk. Niet alleen door wijziging in de infrastructuur, sloop, nieuwbouw en inpassingen, maar ook simpelweg omdat die waarden niet worden (h)erkend. Dat terwijl het totale landschappelijke lint niet alleen uniek in Nederland is. Maar ook omdat de Langstraat dorpen in zijn totaliteit ook maar liefst 477 rijks- en gemeentemonumenten herbergen, waarvan de grote meerderheid direct aan het lint zijn gelegen. Zie de nadere analyse via deze link.

De folder Het Lint van de Langstraat kwam tot stand in samenwerking met Heemschut Noord-Brabant, de Vereniging het Vlijmens Lint, de Oudheidkundige kring Geertruydenberghe, Heemkundekring Onsenoort, Heemkundekring de Ertselinghe, Heemkundevereniging Sprang-Capelle, Stichting Raamsdonks Historie, Heemkundekring Op ’t Goede Spoor, Stichting Spoorbrug Geertruidenberg en de Federatie Behoudt de Langstraatspoorbruggen. Deze organisaties zetten zich al sinds jaar en dag in voor de geschiedenis en behoud van deze bijzondere streek.

De eerste folders wordt op 10 februari in Het Huis van Waalwijk aangeboden aan de wethouders van de gemeenten Geertruidenberg, Waalwijk en Heusden. Door deze gemeenten loopt het totale Langstraat lint.

Gezondheidsraad herbevestigt risico’s geitenhouderij

admin

73% meer longontstekingen binnen 500 meter afstand, 19% binnen 1000 meter

Na eerdere waarschuwingen van het RIVM herbevestigd ook de Gezondheidsraad in haar vervolgonderzoek dat omwonenden van geitenhouderijen een beduidend hoger risico op longontstekingen lopen dan mensen die niet dichtbij een geitenhouderij wonen. Het rapport is hier te downloaden.

Uit onderzoek binnen het programma Veehouderij en Gezondheid Omwonenden (VGO) komt een verband naar voren tussen wonen in de buurt van geitenhouderijen en longontstekingen. In juli 2025, in een eerste deeladvies, concludeerde de gezondheidsraadcommissie Veehouderij en gezondheid dat dat verband waarschijnlijk oorzakelijk is en dat dat voldoende aanleiding is om op basis van het voorzorgbeginsel maatregelen te nemen. In het tweede deeladvies onderstreept de commissie de noodzaak voor maatregelen.

Vergeleken bij de blootstelling aan andere bronnen van luchtverontreiniging of andere schadelijke milieufactoren is dat risico aanzienlijk. Binnen een woonafstand van 500 meter is dat risico gemiddeld 73% hoger, binnen een woonafstand van 1 kilometer 19%.

Volgens de commissie is het aannemelijk dat longontstekingen in de buurt van geitenhouderijen worden veroorzaakt door een samenspel van verschillende factoren, waarbij uitstoot van micro-organismen, fijnstof en endotoxinen een belangrijke rol speelt.

Structurele oplossing is de aangewezen oplossing

De Provinciale Staten hebben al op 21 februari 2025 een motie aangenomen om woningbouw in de buurt van een geitenboerderij te voorkomen. Het Vlijmens Lint heeft het college Heusden op 18 februari 2025 naar aanleiding van het RIVM onderzoek opgeroepen om structurele maatregelen te nemen. En de verplaatsing ook meegenomen in haar zienswijze op de Nota Reikwijdte en Detailniveau voor HoWaBo2. In haar beantwoording van vragen van Heusden Verbindt/Heusden Transparant gaf het college op 18 februari 2025 aan het onderzoek van de Gezondheidsraad en de daarop volgende besluiten en maatregelen van de rijksoverheid af te wachten. In het eerste deelonderzoek werd door de raad al aanbevolen om op basis van het voorzorgsbeginsel maatregelen te nemen, maar die zijn tot dusver uitgebleven.

Inmiddels heeft het college kennelijk de zichtbare uitbreidingsinvesteringen van de geitenboerderij toegestaan. Nu dat rapport er is en de conclusies verontrustend zijn roepen wij het college andermaal op niet langer te wachten en vooral te zoeken naar een structurele oplossing. Zie ook de recente vragen van GL/PvdA naar aanleiding van dit dossier.

Groencompensatie GOL schiet tekort, voldoet niet aan wet- en regelgeving

admin

Het “Groencompensatieplan” dat door de aannemer van het GOL afgelopen week werd gepresenteerd schiet helaas op veel fronten tekort. Het plan was ook niet echt een plan, wat bij zo’n groot project verwacht had mogen worden. Het is een voornamelijk operationele uitwerking die een inventarisatie en waardering van het te kappen groen in termen van ecologie, landschap en leefbaarheid mist. Het bevat geen doelstellingen hoe de geleden schade door de kap van de bomen te herstellen. Hoe om te gaan met het soortenmanagement. En in welke mate de compensatie vervolgens hoe en waar te doen. Maar ook niet hoe de realisatie van de compensatie zal worden gemonitord en bij afwijkingen zal worden gecorrigeerd.

Bijzonder is ook dat de verantwoordelijkheid voor het compensatieplan niet lijkt te worden gedragen door de overheden, maar door de aannemer en de door de aannemer ingeschakelde landschapsarchitect. De aannemer presenteert en verdedigd het plan, en de overheden zijn afzijdig, alsof het niet hun verantwoordelijkheid is. Een vreemde situatie, zeker in zo’n groot plan, waarbij de ruimtelijke ordening toch aan de overheden zou moeten zijn.

Minder kap is positief, maar lage compensatie in aantallen van wat er wel wordt gekapt

Van de naar schatting 3000-5000 te kappen bomen worden er maar 758 gecompenseerd (15-25%). Ook van de te kappen bosschages wordt maar een klein deel gecompenseerd. Sinds februari 2022 vragen wij en volksvertegenwoordigers in de Provinciale Staten en in de Gemeenteraad Gemeente Heusden al om een helder overzicht van de te kappen bomen in het kader van het GOL. Dat controleerbare overzicht is er nog steeds niet, maar er is nu dus wel een getal van 758 te compenseren grote bomen met een stamomtrek van 150 cm, stevige jongens dus van, volgens verschillende AI programma’s, gemiddeld zo’n 65 jaar oud.

Dat getal van 758 is overigens lager dan onze eerdere inschatting van ongeveer 1000 individueel vergunning plichtige bomen. En dat komt voornamelijk doordat er over het hele project veel bomen die aanvankelijk gekapt zouden worden, nu niet meer gekapt worden. Simpelweg omdat er nog eens goed is gekeken of kap wel echt noodzakelijk was. En dat bleek in veel gevallen dus toch niet nodig. Een prima zaak, want wat niet gekapt hoeft te worden hoeft ook niet te worden gecompenseerd.

Maar het grootste aantal te kappen bomen heeft natuurlijk een kleinere stamomtrek dan 150 cm, overigens de norm van de gemeente Heusden, waar de meeste bomen zullen worden gekapt. De leeftijd van die bomen ligt tussen de 6 jaar (start telling als boom) en de 65 jaar, dus zijn gemiddeld 30 jaar oud. Die staan los in kleinere of grotere bossen en worden soms wel gecompenseerd binnen een bosschage als grondoppervlak, maar meestal niet. Wij komen via steekproeven tot een schatting tussen de 3000 en 5000 in zijn totaliteit. Omdat alleen de 758 bomen worden gecompenseerd en deze gemiddeld 30 jaar oude bomen niet wordt dus maar 15-25% van de bomen gecompenseerd.

Kwaliteit van de compensatie laag

Bomen van 60 jaar worden 1-op-1 vervangen door boompjes van 8 jaar oud. Terwijl de niet vergunning plichtige bomen van gemiddeld naar schatting 30 jaar oud in het geheel niet worden gecompenseerd. In de compensatie van het voor ecologie, landschap en leefomgeving veel belangrijkere boomkroonvolume dan aantallen zal dat maar 0,5-3 % zal zijn van het totaal te kappen boomkroonvolume gecompenseerd worden. Zelfs na 10 jaar zal het boomkroonvolume voor niet meer dan 5-10% gecompenseerd zijn, waardoor de schade ook lang blijft.

Ook de lokaties van de compensatie zijn in zijn algemeenheid karig. Compensatie vindt veelal plaats nabij snelwegen en compenseert niet de ecologische en landschappelijke waarden en beperkt voor de waarde voor de leefomgeving, die de bomen nu hebben. Ook wordt hetzelfde stuk meerdere malen voor verschillende doelen gebruikt ter compensatie. En dat terwijl de ruimte voor de compensatie er wel is en ook door wethouders werd aangeven dat die gebruikt zou gaan worden.

GOL gaat voor een 1-op-1 compensatie van een individueel vergunning plichtige boom van 65 jaar voor een van 8 jaar. Bomen van 30 jaar worden niet gecompenseerd of als onderdeel van een bosschage van 10 are of meer. Ook na 10 jaar is de schade van de waarde nog lang niet gecompenseerd. Een boom van 18 jaar blijft significant kleiner in volume dan de oorspronkelijk boom van 65 jaar en is zelfs veel kleiner dan vele niet gecompenseerde bomen van 30 jaar

Geen juiste toepassing wet- en regelgeving

De compensatie is in strijd met landelijke wetten en provinciaal en gemeentelijk beleid en verordeningen. Zoals landelijk de Omgevingswet/ RvON Besluit Activiteiten Leefomgeving (BAL), dit is de oude Wet Natuurbescherming. Op provinciaal niveau de Omgevingsverordening Noord Brabant 2025 tav de Groenblauwe mantel en Natuur Netwerk Brabant.
En op gemeentelijk niveau de Verordening Fysieke Leefomgeving Gemeente Heusden 2024, het Groenbeleidsplan 2023-2028 en de Omgevingsvisie Gemeente Heusden 2023 en Plan van Aanpak Schone Lucht Akkoord Gemeente Heusden 2025.
Dat is nogal wat, zeker omdat er meerdere malen beloofd is dat de wet- en regelgeving gevolgd zou worden en de overheden, onder andere door Het Vlijmens Lint, er meerdere keren op gewezen werden dat regels niet goed werden toegepast.

Ongelukkige participatie rijdt GOL steeds in de wielen

Het GOL probeert bovendien het plan niet open te stellen voor een zienswijze of eventueel bezwaren van burgers en belangengroepen, en ook niet te laten toetsen door volksvertegenwoordigers. Men wil het bij informeren houden. En dat is een vast patroon binnen het GOL project. De organisatie wil contre coeur wel praten met burgers, zolang er maar niet veranderd wordt. En dat is jammer, want participatie hoeft niet een verplichte activiteit te zijn die afgevinkt moet worden, maar kan juist een waardevolle bron van input zijn om het plan te verbeteren en gedoe verderop in het proces te voorkomen.

Zelfs de Adviesgroep GOL, waarin zich een aantal natuurorganisaties bevonden, is opgeheven voordat de uitvoering van het GOL is begonnen, sterker nog voordat er een groencompensatieplan is verschenen. Dit terwijl in de Bestuursovereenkomst GOL de Adviesgroep moet toezien of de uitvoering van deze overeenkomst geschiedt in de geest van de samenwerkingsovereenkomst. De realisatie van de natuurdoelstelling door een passende groencompensatie is bij uitstek dus een taak van de voorbarig opgeheven Adviesgroep. Naar het waarom van deze opheffing laat zich raden.

Het GOL legt daardoor dijken en sloten op de verkeerde plaats aan (had niet gehoeven als onze zienswijze serieus was genomen), krijgen straks grote meerkosten en hadden zonder tegengas van burgers veel bomen onnodig gekapt. En nu zitten we weer met een compensatieplan dat niet voldoet aan gestelde eisen en dat de belangrijke natuurdoelstelling niet dichterbij brengt. Nota bene: dat is al lang bekend en daarom staan aanpassingen van de GOL plannen bij Vlijmen Oost ook al in het coalitieakkoord van vier jaar geleden. Maar daarop is uiteindelijk bitter weinig gehandeld. Het PIP was immers het PIP en zal het PIP blijven.

Overigens heeft de hoogste rechter zich al duidelijk uitgesproken dat zo’n compensatieplan zich kwalificeert als besluit waartegen bezwaar mogelijk moet zijn, dus verstandig lijkt zo starre opstelling niet.

Specifieke aandachtspunten in het plan voor Vlijmen Oost

  1. Er verdwijnt veel meer aan ecologische en landschappelijke waarde in de Biessertpolder dan er bij komt. Noch de suggestie voor een betere afscherming van de A59 tussen de Biessertweg en de A59, noch de verbreding van de ecologische verbindingszone is opgenomen in het plan.
  2. De driehoek gelegen tussen de nieuwe randweg, de Engelense weg en de Voordijk is nu een paar keer verkocht als compensatie. Deze is nu al voor een groot deel onderdeel van de groenstructuur van de gemeente Heusden. In de MER rapportage van het GOL werd het restant al meegenomen als natuurcompensatie en werd het al gepresenteerd als ecologische verbindingszone (maar werd daar later weer van afgehaald). Voor de Grassen is het als opvang voor beschermde diersoorten gebruikt. En nu wordt het weer gebruikt als compensatie voor verdwenen bomen en bosschages.
  3. De inrichting van de driehoek ziet er goed uit. Veel van de oude waterpartijen worden conform onze wens behouden waardoor ter plaatse een interessante biotoop en stepping stone voor migrerende dieren kan ontstaan.
  4. De wensen voor het behouden van de (ook volgens de GOL rapporten bijzondere) dijkopgang van de Engelense weg worden deels ingevuld. De bomen tussen het wiel en de te verplaatsen Bossche Sloot worden voor een weliswaar zeer klein deel gehandhaafd en het bosje wordt in noordelijke richting uitgebreid. Het veldje in de oksel van de dijkopgang, zuidelijk van de Engelenseweg wordt nieuw bos, waar wij om landschappelijke redenen gevraagd hadden dat juist niet te gebruiken voor bos. De bomen langs de opgang van de Engelense weg worden daarentegen niet terug geplant, terwijl dat een conditionele verplichting van het PIP is. Het plan zal op dit punt dus in ieder geval aangepast moeten worden.
  5. De zeer smalle ecologische verbindingszone (“het schaamlapje”) langs de Voordijk wordt niet verbreed, waar dat wel was toegezegd door wethouders van Heusden. Het GOL geeft aan dat de overheden dat nu willen doen als compensatie van andere plannen, dus de mogelijkheden zijn er wel.
  6. Inrichting nieuwe gebied rond de ecotunnel ziet er goed uit en is van meerwaarde voor het daar al aanwezige watersysteem.
  7. De grote compensatie oppervlak van de vervallen opgang van afrit 44 zuidelijk van de A59 sluit goed aan bij de Moerputten, maar helpt niet in de Biessertpolder. Het te bebossen oppervlak gelegen tussen de nieuwe randweg en de Gemeint sluit aan bij de bosschage tussen de Gemeint en het Engelermeer en heeft in die zin een nuttige bijdrage. Dat geldt niet voor de compensatie in en rondom het oog van de nieuwe aansluiting naar de A59.

Hoe verder?

Het Vlijmens Lint trekt samen op met de Natuur- en Milieuvereniging Gemeente Heusden, Het Vlijmens Lint, Stichting van GOL naar Beter, Federatie Behoudt de Langstraatspoorbruggen en de Brabantse Milieufederatie. Deze partijen hopen op korte termijn alsnog een inhoudelijke discussie te hebben met het GOL Projectteam. Het kan toch niet zo zijn dat we door onwil elkaar te vinden weer een tijd vertraging oplopen om de nodige punten te corrigeren. En daar zal toch ook eindelijk wat flexibiliteit van de overheden bij nodig zijn, het totale project had met wat serieuzer overleg en begrip voor de reële standpunten van deze partijen er al jaren kunnen staan.

Informatiebijeenkomst GOL, ook over groencompensatieplan

admin

Op 25 november in Waalwijk en op 27 november in Vlijmen organiseert de projectgroep Gebiedsontwikkeling Oostelijke Langstraat (GOL) twee inloopbijeenkomsten over de uitvoerende activiteiten van het GOL. Het gaat onder andere over de bouwplanning, maar ook over de groencompensatie van de bomen en bosschages die in het kader van het GOL gekapt gaan worden. Voor meer info op de site van GOL klik hier.

Het Vlijmens Lint wordt pas op de 25e ’s ochtends over het plan geïnformeerd, we hebben er niet over mee kunnen praten, dus zijn waarschijnlijk net zo benieuwd als u naar het groencompensatieplan. Zelfs het overzicht van welke bomen en bosschages gekapt gaan worden in het kader van het GOL wordt niet gedeeld. Terwijl het plan daarop natuurlijk wel gebaseerd moet zijn.

Volgens de verordening met betrekking tot de groenblauwe mantel, het groenstructuurplan Gemeente Heusden en de Verordening Ruimte moet groencompensatie vooraf bij de kap van een boom worden aangeleverd en mogen belanghebbenden daarop een visie geven. Maar in dit veel grotere project met duizenden bomen en bosschages lijken we met een fait accompli gepresenteerd. Niet in lijn met de goede regels voor ruimtelijke ordening en rechtszekerheid. We hebben bij herhaling aan de overheden gevraagd dit scenario te voorkomen, maar dat is klaarblijkelijk niet gelukt.
We hopen dus nu maar dat er een goed plan wordt gepresenteerd….!

We raden aan een ieder om vooral ook zelf een kijkje te gaan nemen op de 25e of 27e. Wij zullen verslag doen van onze bevindingen.

Open Monumentendag 2025 Heusden

admin

In het kader van de Open Monumentendag 2025 zijn er door Heemkundekring Onsenoort een aantal activiteiten georganiseerd rondom het historische Langstraat lint Meliestraat/Julianastraat/Wolput.

Lezing door Het Vlijmens Lint

Dinsdag 2 september organiseerde de Stichting Onzenoort een lezing in de bibliotheek. Onderwerp van de lezing was versterking van het Lint Julianastraat-Meliestraat.
De lezing werd namens Het Vlijmens Lint verzorgd door bestuurslid Ben van Gorp. De lezing werd gegeven aan de hand van een power point presentatie, die onder andere de kwaliteiten van het lint als totaal duiden: niet alleen de verschillende monumenten, boerderijen en architectuurstijlen uit verschillende perioden, maar ook het monumentale groen en de bijzonder hagenstructuur van dit deel van het totale Langstraat lint.
Het Vlijmens Lint maakt zich sterk voor niet alleen bescherming, maar ook versterking en ontwikkeling van dit groene en monumentale deel van Vlijmen en in de presentatie werd aangegeven waar dat mogelijk is.
Op de Open Monumentendag van 14 september zal deze powerpoint van 13.00 tot 17.00u continue te zien zijn in het monumentale, op deze dag te bezoeken, gemeentehuis in de Julianastraat te Vlijmen. De presentatie is ook hier te downloaden in een gecomprimeerde vorm (dus wat lagere beeldkwaliteit).

Wandeling onder begeleiding van Onsenoort door het lint

Op zondag 14 september organiseert Heemkundekring Onsenoort ook een wandelroute langs de monumentale woningen en gebouwen in de Julianastraat, Prins Bernhardlaan, Meliestraat en omgeving. Zie de website van Open Monumentendag.
De wandelroute start in het oude raadhuis van Vlijmen aan de Julianastraat, waar deelnemers op elk moment tussen 13.00 en 17.00 uur kunnen beginnen. In het raadhuis wordt een presentatie getoond over het Vlijmens Lint en een aantal specifieke monumenten. Hier wordt ook nader uitleg gegeven over Open Monumentendag.
Tijdens de wandeling kun je ook de rooms-katholieke Sint-Jan Geboortekerk bezoeken, waar achtergrondinformatie wordt verteld. In de drie straten is voor een aantal geselecteerde panden meer informatie beschikbaar via een QR-code, die u kunt gebruiken met uw mobiele telefoon.

U wordt van harte uitgenodigd deel te nemen aan deze activiteiten!

Ambitie cultuurhistorisch landschap- en erfgoedbeleid Heusden in verkiezingsprogramma’s?

admin
Cultuurhistorische waardenkaart Gemeente Heusden (2012)

Gemeenteraadsverkiezingen 18 maart 2026

Komend jaar zijn er weer gemeenteraadsverkiezingen, maar de voorbereidingen van de politieke partijen zijn ongetwijfeld al begonnen. Met het maken van een verkiezingsprogramma en het voorbereiden van de kandidatenlijst. Als vereniging voor erfgoed en groen willen wij de partijen graag input meegeven, zodat u ook voor dit onderwerp wat te kiezen heeft. De kwaliteit van de directe leefomgeving is immers op gemeentelijk niveau een belangrijk onderwerp naast betaalbaar wonen, veiligheid, voorzieningen en gemeentelijke financiën.

We denken dat kiezers het zouden waarderen als er in de verkiezingsprogramma’s, en daarmee hopelijk ook in het nieuwe coalitieakkoord, invulling wordt gegeven aan de wens tot het verbeteren van de kwaliteit van de leefomgeving middels erfgoed en groen.

Kwaliteit van de directe leefomgeving

Het welbevinden van bewoners heeft sterk te maken met een groenheid en waterrijkheid in de directe omgeving. Dat heeft een direct effect op de sociale cohesie en integratie en op gezondheid en welzijn. Zie ons eerdere artikel. Ook gevoel van eigenheid en worteling door erfgoed in de vorm van landschap, gebouwen en beelden speelt daarbij een belangrijke rol. Dat komt samen in het Omgevingsplan, dat daaraan sturing moet geven.

Leefbaarheid door cultuurhistorische landschappen en erfgoed liggen ook ten grondslag aan het Verdrag van Faro en meer lokaal het Van Gogh National Park. Volgens het verdrag van Faro is erfgoed een bron voor ruimtelijke, sociale, economische en democratische ontwikkeling als alle belanghebbenden daar een betrokkenheid bij hebben. En heeft de overheid de verplichting hieraan aandacht te besteden.

Ook het Vlijmens Lint gelooft sterk in de integratie van erfgoed en natuur voor de kwaliteit van de leefomgeving, vandaar dat wij samen met de Natuur- en Milieuvereniging Gemeente Heusden en Heemkundekring Onsenoort optrekken om goede input te geven aan het Omgevingsplan. Zie dit bericht.

Achterblijvend erfgoedbeleid Heusden voor haar Langstraat cultuur

Uit een eerste analyse blijkt dat de Gemeente Heusden vergeleken met de gemeenten Waalwijk en Geertruidenberg een achterblijvend erfgoedbeleid heeft ten aanzien van haar Langstraatdorpen. Dat toont zich in verschillende vormen:

  • Laatste aanwijzing gemeentemonumenten in 1998, gebaseerd op Monumenten Inventarisatie Project (MIP) van 1992, inmiddels 33 jaar geleden
  • Laatste update Culturele waardenkaart 2012, laatste update Erfgoednota 2012
  • Er is, buiten de vesting, geen enkel beschermd dorpsgezicht aangewezen
  • Welstandsgebieden zijn in 2019 afgeschaald, geen nieuwe gebieden aangewezen.
  • Afgesproken criteria, waar welstand nog wel geldt, worden lang niet altijd conform Welstandsnota toegepast

De andere Langstraat gemeenten Waalwijk (2010) en Geertruidenberg (2023) en gemeente ‘s-Hertogenbosch (2024) voegen wel monumenten en beschermde dorps- of stadsgezichten toe. En er wordt sterker op welstand gehandhaafd.
Wat ons betreft zou het goed zijn een inhaalslag te programmeren voor de komende coalitieperiode. En toevoeging van monumenten zou kunnen gaan op basis van de werkgroep ‘Monumenten in Heusden’, die inmiddels 373 Rijks- en gemeentemonumenten en 180 Heusden Objecten hebben beschreven. Onder deze laatste categorie vallen gebouwen met een bijzondere architectuur, historie, oorlogsmonumenten, industrieel, religieus en funerair erfgoed, straatmeubilair en stads- en dorpsgezichten. Een uitstekende basis om uit te putten dus.

Aanwijzing monumenten blijft achter en ligt stil

Hoewel de gemeente Heusden relatief veel rijks- en gemeentemonumenten kent, liggen deze voor een groot deel in de historische Vesting Heusden. De bescherming van de Langstraat linten blijft duidelijk achter in vergelijking tot Waalwijk en Geertruidenberg. Nog geen kwart van de officiële Langstraat monumenten zijn geclassificeerd in de gemeente Heusden. Terwijl die monumenten er in vergelijking tot de andere gemeenten natuurlijk wel zijn.

De verschillen worden nog duidelijker als we inzoomen op de verschillende dorpen: De veel kleinere dorpen als Sprang, Capelle en Raamsdonk hebben meer monumenten dan veel grotere dorpen als Vlijmen en Drunen. Waspik zelfs veel meer. In Nieuwkuijk, Elshout en Haarsteeg zijn vrijwel geen monumenten aangewezen.

Blauw: gemeente Waalwijk, groen: gemeente Geertruidenberg, rood: gemeente Heusden.
Heusden kent de meeste Langstraat linten, maar heeft maar een laag aantal rijks- en gemeentemonumenten aangewezen.

Het verschil wordt nog groter als wordt gekeken naar de verhouding van het aantal monumenten ten opzichte van de inwoners. Raamsdonk (Geertruidenberg) heeft relatief 7 maal zo veel monumenten als de Heusdense lintdorpen, die van Waalwijk relatief 2,3 maal zo veel. Het dorpsplein van Raamsdonk is bovendien aangewezen als beschermd dorpsgezicht.

Bescherming van het ensemble van de linten

Naast betere bescherming van individuele gebouwen is met name een betere bescherming van het ensemble van de Langstraat linten van belang. Met de Provincie Noord-Brabant en de gemeenten Waalwijk en Geertruidenberg zou overlegd moeten worden hoe het totale cultuurhistorische Langstraat lint (met haar 477 aangewezen monumenten) beter als geheel beschermd kan worden.

Maar ook op gemeentelijk niveau is het van belang het ensemble per lint beter te beschermen, herstellen en ontwikkelen. Per lint is het karakter verschillend en vereist deels een andere aanpak. De Nieuwkuijkse straat heeft een ander karakter dan de Haarsteegse straat en die weer anders dan de verschillende Vlijmense linten. Hoe kunnen we het totaal over die 34 kilometer in zijn kracht houden en hoe per onderdeel van het totale lint.

Aandacht voor het ensemble betekent ook aandacht voor het (monumentale) groen binnen het ensemble. Er zijn nu geen specifieke regels voor wat betreft monumentale bomen en hagen. Maar ook voor bestrating, trottoirs en straatmeubilair. Dat kan worden opgenomen in de regels van het Omgevingsplan.

Nog weinig aandacht voor boerderijen

Terwijl 10 van de 11 kerkdorpen agrarisch van aard zijn heeft de gemeente Heusden vooral weinig aandacht voor haar vele historische boerderijen. Zo zijn de vele typerende kortgevelboerderijen met veel geveldetaillering in de linten nauwelijks beschermd. Maar zijn bijvoorbeeld ook de historische boerderijen langs de Voordijk (wel op de cultuurhistorische waardenkaart en 200 jaar oud) geen van allen beschermd.

Volgens gemeente zelf kent zij 300 historische boerderijen in Heusden (2008). Daarvan zijn er slechts 26 rijks- of gemeentemonument, nog geen 10% van de door de gemeente zelf als historisch geclassificeerde boerderijen. In de grotendeels agrarische gemeente Heusden zijn slechts 7% van de monumenten een boerderij.

Geen naoorlogse monumenten?

Doordat er al 33 jaar geen nieuwe inventarisatie heeft plaatsgevonden is er ook weinig aandacht voor bijzondere gebouwen van jongere datum. Zoals naoorlogse monumenten van bijzondere architectuur. Beperkt is er wederopbouw architectuur opgenomen in de monumenten lijst (zonder beschermde status), maar meer aandacht is gewenst. Bijvoorbeeld de bibliotheek aan de Burgermeester Zwaansweg (1985) of de enig overblijvende van 200 noodwoningen aan de Akkerstraat (1946). Welke gebouwen van de meer recente periode vinden we belangrijk om voor de toekomst te behouden?

Kortom: het zou goed zijn een hernieuwde inventarisatie te doen met partners als Heemkundekring Onsenoort of Erfgoedvereniging Heemschut.

Historische ringdijk als geheel in stand houden

Een uniek cultuurhistorisch en landschappelijk element in de gemeente Heusden is ringdijk. De ringdijk, tot 800 jaar oud, omvat alle dorpen behalve het duindorp Giersbergen. Aan de buitenzijde van de ringdijk bevinden zich de oude overlaten, die nu weer steeds meer als wateropslag worden gebruikt. Een 30-tal grotere en kleiner wielen, buitendijks en binnendijks, laten de sporen zien van de dijkdoorbraken en overstromingen zien. Maar vormen nu prachtige landschappelijk natuur, zo eigen aan onze gemeente. Zie ook dit eerdere artikel.

Aan de 34 kilometer lange ringdijk liggen vrijwel alle natuurgebieden van de gemeente (met uitzondering van de Loonse en Drunense duinen). De ringdijk kent veel oude (inundaties)sluisjes en historische kunstwerken. En langs de ringdijk staan het Fort Hedikhuizen, historische kerkjes, talloze dijkhuizen en historische boerderijen.

Ook bij de ringdijk gaat het dus om het ensemble van cultuurhistorie, landschap en natuur. En het is zeer wenselijk dat we dat we daar in onze ruimtelijke ordening goed rekening mee houden en waarborgen inbouwen om het ensemble te beschermen of beter nog verder vanuit de reeds aanwezige kernwaarden verder doorontwikkelen. Dat kan in het nieuwe Omgevingsplan geregeld worden als we het belangrijk vinden, maar dan moeten we dat wel aangeven.

Wij wensen de politieke partijen veel succes bij het opstellen van hun verkiezingsprogramma’s en zijn graag bereid nader van gedachten te wisselen op dit onderwerp.

Pesticidengebruik aan banden, volgt Heusden?

admin

Uitspraak Gerechtshof ‘s-Hertogenbosch

In haar uitspraak van 22 juli over een gevraagd verbod van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen in de nabijheid van bewoners van een woonwijk heeft het Gerechtshof ‘s-Hertogenbosch een uitspraak gedaan. Deze is dat de beoordeling van de te gebruiken gewasbeschermingsmiddelen door de EFSA, de Europese Commissie en het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) een leemte vertoont omdat onder andere geen onderzoek is gedaan naar risico’s op neurodegeneratieve ziektes die op latere leeftijd optreden. Het voorzorgsbeginsel van Vo 1107/2009 noopt, gelet op de feiten en omstandigheden in deze zaak, wel tot nader onderzoek. De uitspraak is hier te downloaden.

Op de teler rust een verhoogde zorgvuldigheidsnorm die in de omstandigheden van zijn geval meebrengt dat hij zich onthoudt van het gebruik van de beoogde gewasbeschermingsmiddelen in de nabijheid (250 meter) van de omwonenden. In dit specifieke geval betrof het een teler van lelies die deze nabij een woonwijk in Sevenum wilde telen. Lees hier het commentaar van Aardige Buren dat de bewoners bijstond in hun proces.

Teelt nabij het Engelermeer en Natuur Netwerk Nederland

Deze uitspraak zou ook direct gevolgen hebben gehad voor de teelt zoals die vorig jaar plaatsvond in onze omgeving. Zie onze eerdere berichten: hier en daar. Ook daar was de afstand tot de bewoning te kort, maar nog meer de afstand tot het oppervlaktewater van het Engelermeer en de Bossche Sloot, alsmede de afstand tot de flora en fauna in het Natuur Netwerk Brabant. Wij denken dat het voorzorgsbeginsel ook voor de flora, fauna en oppervlaktewater van toepassing is, dus ook daar noopt tot afstandscriteria.

Tweede motie gemeenteraad ‘s-Hertogenbosch

Inmiddels is in de gemeenteraad ‘s-Hertogenbosch daar al met grote meerderheid op 3 juni 2025 een tweede motie aangenomen omdat het college de eerste motie van 3 juli 2024 niet had uitgevoerd (hier een link naar de tweede motie). De motie verzoekt het college:

  1. per direct uitbreiding van sierteelt te verbieden d.m.v. allereerst een voorbereidingsbesluit;
  2. z.s.m. in ieder geval een bufferzone van minimaal 250 meter voor sierteelt in te stellen op
    locaties waar sprake is van gevoelige functies;
  3. te onderzoeken of andere intensief-bespoten teelten aan hetzelfde regime als in de eerste
    twee dictumpunten moeten worden onderworpen en hierbij gebruik te maken van bijvoorbeeld
    de handleiding van Natuur & Milieu en Urgenda;
  4. hier zo snel mogelijk doch uiterlijk in Q3 2025 uitvoering aan te geven;
  5. de raad op de hoogte te houden van de uitvoering en hierbij duidelijk toe te lichten hetgeen toegepast wordt hetgeen is wat maximaal juridisch mogelijk is.

Voortgang Gemeente Heusden onduidelijk

In de Gemeente Heusden heeft op 24 september 2024 de wethouder in de gemeenteraad toegezegd in overleg met de gemeente ‘s-Hertogenbosch te treden hoe de schade van sierteelt te voorkomen en welke (financiële) risico’s er kleven aan de verschillende methodes van begrenzing en de gemeenteraad over de voortgang van dat overleg op de hoogte te houden. Wij zullen aan raadsleden vragen naar de voortgang te informeren, zeker ook met de recente ontwikkelingen in gedachten.

Bomen aan zuidwest zijde van de Gemeint worden toch niet gekapt!

admin
De rijbeplanting van voornamelijk zomereiken op de Gemeint kan toch blijven staan

Niet kappen is niet compenseren

In de vele gesprekken de afgelopen jaren die Het Vlijmens Lint met de Projectgroep GOL en de Gemeente Heusden hebben gehad, hebben wij steeds aangedrongen op een goede groencompensatie voor de kap van de vele bomen in het kader van het GOL. Daarbij hebben wij uiteraard benadrukt dat het allerbest is geen schade te maken: wat niet gekapt wordt hoeft immers ook niet gecompenseerd te worden! Het is dus van groot belang voor de natuur, maar ook voor het project, om op boomniveau te kijken of kap wel echt noodzakelijk is. En dat is door de Projectgroep Gol en de overheden ook beloofd. Mooi dat daar nu een begin mee is gemaakt.

Bomen zuidwesten Gemeint niet gekapt

Het Vlijmens Lint heeft in het kader hiervan specifiek gesproken over de bomenrij op de Gemeint, waarvoor wat haar betreft kap onnodig leek. Vooruitlopend op de bredere inventarisatie kregen wij op 7 juli van de Projectgroep GOL en de aannemerscombinatie Besix-Mourik te horen dat de bomen ten zuidwesten van de Gemeint in ieder geval vrijwel gehaal zullen blijven bestaan. Van de 25 zomereiken, 2 essen en 3 ratelpopulieren zullen alleen 1 zomereik aan het einde van de rij en 1 andere (zieke) boom gekapt moeten worden. De reeds verleende kapvergunning zal dus niet geëffectueerd worden.

Inventarisatie kap en compensatie onderweg

Door ons is opnieuw gevraagd naar een goed overzicht van welke bomen en bosschages waar gekapt gaat worden, wat de getaxeerde waarde van de te kappen bomen is, hoeveel de compensatie is, hoe en waar die compensatie plaats zal vinden en hoe de realisatie gemonitord zal worden. Uiteraard op basis van de laatste inzichten dus minus de bespaarbare bomen en plus de nog aan te vragen kapvergunningen.
Daarbij is door ons opnieuw gewezen op de verleende vergunningen waarbij de wettelijke regels niet voldoende in acht zijn genomen. Eerder is al toegezegd dat de wettelijke normen wel toegepast zullen worden, maar wij begrepen ook dat de Provincie, die de buitendorpse (kom grenzen) compensatie voor haar rekening zal nemen, dat ook so wie so zal doen. Probleem bij de aanvragen, zo is ons verteld, is dat sommige bosschages of rijbeplantingen verdeeld zijn over verschillend bevoegd gezag qua vergunningen: deels de Gemeente Heusden, deels de Provincie en deels Rijkswaterstaat. Dat zou ook de reden van het opsplitsen van vergunningen van de kap van bomen in één en dezelfde rijbeplanting of bosschage zijn. Het opsplitsen maakt zowel aanvragen, beoordelingen en vergunningen natuurlijk niet veel makkelijker. Coördinatie en overzicht is daarom des te gewenster.

Update vergunningen en compensatieplan

De inventarisatie van bomen waarop de kapvergunning is gebaseerd is inmiddels 6 oud, de vergunning zelf 5 jaar oud. Er zal dus een update moeten komen van de boomvakken en er zullen nu kapvergunningen aangevraagd moeten worden. Het is daarom goed zo snel mogelijk een deugdelijk compensatieplan te hebben. Dat zal waarschijnlijk in september gepresenteerd worden. De landschapsarchitect zal de kwalitatieve invulling moeten geven.
Het Vlijmens Lint is gevraagd aan te geven waar zij in haar direct omgeving de compensatie ziet en dat zullen wij doorgeven. Wij zijn gevraagd en hebben aangegeven graag in een vroegtijdig stadium bij het compensatieplan van Vlijmen Oost betrokken te worden. Als bekend trekken wij op met de Natuur- en Milieuvereniging Gemeente Heusden in deze, die namens ons gezamenlijk bestuurslid ook aanwezig was bij het gesprek.

Vervuilde grond in de Biessertpolder?

Wij hebben opnieuw onze zorgen gedeeld over het gebruik van de vervuilde grond van de eventueel af te graven Spoordijk. Deze is vier maal door verschillende bureaus onderzocht. En dat leverde twee maal vervuiling boven de interventiewaarde van industriegrond op (die nergens ingezet mag worden) en tweemaal daar net onder. Bovendien bleek zink en nikkel al in een van de onderzoeken naar het grondwater uitgeloogd te zijn. Geen grond die je dus in de water compartimenteringsdijken kan inzetten, nabij het Natuur Netwerk Nederland of in de groenblauwe mantel. Ook niet door het nog eens te onderzoeken met of zonder partijkeuringen.
Wij hopen dat er een oplossing gevonden kan worden voor het niet afgraven van de spoordijk, want dan is er ook geen probleem om de grond te verplaatsen.